زنان تحصیلکرده، قربانی اصلی بیکاری درایران

زنان تحصیلکرده قربانیان اصلـی بیکاری در ایران هستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد؛ سیل ورود زنان به آموزش عالی در سال‌های دهه ۸۰ حالا معضل جدیدی برای آنها ایجاد کرده و آن بیکاری فارغ‌التحصیلان است. براساس داده‌های آمارگیری نیروی کار مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۴ تعداد فارغ‌التحصیلان کل کشور ۳,۶۳۵,۷۹۹ نفر بوده است که با افزایش نزدیک دوبرابری به ۷,۱۲۹,۶۸۴ نفر در سال ۱۳۹۲ رسیده است


به گزارش وقایع اتفاقیه، این در حالی است که در سال‌های مورد بررسی، جمعیت ایران از رشد قابل‌توجهی برخوردار نبوده است. تعداد فارغ‌التحصیلان بیکار در همین سنوات از ۴۲۰,۹۰۳ نفر به ۸۸۰,۶۳۳ نفر رسیده؛ به عبارتی بیش از دو برابر افزایش یافته است. برای پاسخ به این پرسش که کدام ویژگی‌های فردی فارغ‌التحصیلان شانس بیکاربودن آنها را افزایش می‌دهد، فارغ‌التحصیلان بیکار با استفاده از داده‌های آمارگیری نیروی کار در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ براساس جنس، مدرک تحصیلی، وضعیت قبل از بیکاری و متوسط طول مدت بیکاری بررسی می‌شوند. نتایج مقایسه نرخ بیکاری کل کشور و فارغ‌التحصیلان در نمودار یک و تفکیک شهری و روستایی آن در نمودار دو و سه ارائه شده است. نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان از ۱۴,۱ در سال ۱۳۸۴ به ۱۸,۸ در سال ۱۳۹۲ رسیده است درحالی‌که نرخ بیکاری کل کشور در سال‌های مورد بررسی از ۱۱,۵ به ۱۰,۴ کاهش یافته است. همان‌طورکه ملاحظه می‌شود، نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان همواره بیشتر از نرخ بیکاری کل بوده است که البته در زمان تفاوت این دو نرخ نیز بیشتر شده است؛ به‌طوری‌که در سال‌های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱ حدود ۲۰ درصد فارغ‌التحصیلان بیکار بوده‌اند. از سال ۱۳۸۵ نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان نقاط شهری نیز نسبت به نرخ بیکاری کل در نقاط شهری افزایش داشته است؛ به‌طوری‌که در سال ۱۳۹۲ نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان به حدود ۱,۵ برابر نرخ بیکاری کل در نقاط شهری رسیده است.

متأسفانه نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان روستایی همواره با نرخ بیکاری کل در سطح روستایی تفاوت فاحشی داشته است. البته در طول زمان این تفاوت نیز بیشتر شده است و این نشان از عدم توانایی مناطق روستایی در به‌کارگماشتن فارغ‌التحصیلان‌دارد.

فارغ‌التحصیلان بیکار به تفکیک جنس و مدرک تحصیلی

براساس نتایج آمارگیری نیروی کار در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ جمعیت فارغ‌التحصیلان بیکار بیش از دو برابر شده است به گونه‌ای که از ۴۲۰,۹۰۳ نفر به ۸۸۰,۶۳۳ نفر افزایش یافته است. نتایج نشان می‌دهد در سال ۱۳۸۴، ۴۲ درصد بیکاران فارغ‌التحصیل مردان بوده‌اند که این سهم در سال ۱۳۹۲ تقریبا به ۴۵ درصد رسیده است. بیشترین سهم بیکاران فارغ‌التحصیل، به ترتیب مربوط به مدرک تحصیلی لیسانس، فوق‌دیپلم و فوق‌لیسانس و دکتری بوده است. سهم مردان بیکار دارای تحصیلات لیسانس از ۵۴ درصد در سال ۱۳۸۴ به ۶۷ درصد در سال ۱۳۹۲ افزایش یافته است. همچنین این سهم برای زنان نیز روندی افزایشی داشته است؛ به‌طوری‌که این سهم از ۶۵ درصد در سال ۱۳۸۴ به ۷۸ درصد در سال ۱۳۹۲ افزایش یافته است. سهم بیکاران مرد دارای تحصیلات فوق‌دیپلم از ۴۳ درصد در سال ۱۳۸۴ به ۲۵ درصد در سال ۱۳۹۲ کاهش یافته است. این روند کاهشی در زنان نیز مشاهده می‌شود؛ به‌طوری‌که در سال ۱۳۸۴ سهم بیکاران زن دارای تحصیلات فوق‌دیپلم ۳۳ درصد بوده و در سال ۱۳۹۲ این سهم به ۱۳ درصد رسیده است. سهم بیکاران مرد دارای تحصیلات فوق‌لیسانس و دکترا از چهار درصد در سال ۱۳۸۴ به هشت درصد در سال ۱۳۹۲ افزایش یافته است. تعداد زنان بیکار دارای تحصیلات لیسانس در تمامی سال‌ها از مردان بیکار دارای تحصیلات لیسانس بیشتر است. تعداد زنان بیکار دارای تحصیلات فوق‌دیپلم در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶ بیشتر از تعداد مردان بیکار فوق‌دیپلم می‌باشند. از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۲ تعداد زنان بیکار دارای تحصیلات فوق‌لیسانس و دکترا از مردان با این سطح تحصیلات فزونی یافته است.

توزیع فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل بر حسب جنس و وضع شغلی

بر اسـاس نتایج بـررسـی‌ها حــدود ۱۳۵ هـــزار فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل در سال ۱۳۸۴ وجود داشته که این عدد در سال ۱۳۹۲ به حدود ۲۲۲ هزار نفر افزایش یافته است. بیش از ۷۰ درصد فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل را مردان تشکیل می‌دهند. با استفاده از نتایج آمارگیری نیروی کار، در سال ۱۳۸۴، ۶۰ درصد فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل مرد، در شغل قبلی مزد و حقوق‌بگیر بخش عمومی بوده‌اند که در سال ۱۳۹۲، این شاخص به ۴۲ درصد کاهش یافته است درحالی‌که ۲۸ درصد فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل مرد در شغل قبلی مزد و حقوق‌بگیر بخش خصوصی بوده‌اند که در سال ۱۳۹۲، این شاخص به ۴۶ درصد افزایش یافته است. در سال ۱۳۸۴، ۳۷ درصد فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل زن، در شغل قبلی، وضع شغلی مزد و حقوق‌بگیر بخش عمومی را داشته‌اند که در سال ۱۳۹۲، این سهم به ۱۵ درصد کاهش یافته است، درحالی‌که سهم بیکاران زن فارغ‌التحصیل قبلا شاغل با وضع شغلی مزد و حقوق‌بگیر بخش خصوصی از ۵۲درصد به ۸۰ درصد افزایش یافته است.

براساس نتایج بررسی‌ها، بخش خدمات، حدود ۷۱درصد فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل مرد در سال ۱۳۸۴ را به خود اختصاص داده است که این سهم در سال ۱۳۹۲ به ۶۸ درصد کاهش یافته است. این بخش در سال ۱۳۸۴ برای زنان حدود ۸۳درصد و در سال ۱۳۹۲ حدود ۸۹ درصد را به خود اختصاص داده است. بخش کشاورزی سهم ناچیزی از فارغ‌التحصیلان بیکار قبلا شاغل را به خود اختصاص داده است.

متوسط طول مدت بیکاری فارغ‌التحصیلان بیکار بر حسب جنس و مدرک تحصیلی

براساس نتایج استخراج‌شده، متوسط طول مدت بیکاری فارغ‌التحصیلان زن همواره از مردان فارغ‌التحصیل بیشتر است. طول مدت بیکاری مردان در دوره مورد بررسی دو ماه و برای زنان پنج ماه افزایش یافته است. این شاخص در سال ۱۳۹۲ برای مردان ۲۰ ماه و برای زنان ۲۶ ماه بوده است. همچنین براساس نتایج آمارگیری نیروی کار در این ۹ سال، همواره تعداد زنان فارغ‌التحصیل بیکار در مقایسه با مردان بیشتر بوده است و همواره گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ ساله بالاترین تعداد بیکاران را به خود اختصاص داده است. همچنین بیش از ۷۰ درصد زنان فارغ‌التحصیل بیکار در تمامی سال‌های مورد بررسی قبل محصل بوده‌اند.